Dünyanın en büyük fıstık üreticilerinden İran’da savaşın tedarik zinciri ve lojistikte yarattığı aksama, zaten sıkışık olan piyasada arzı daha da daralttı. Güçlü talebin de etkisiyle fıstık fiyatları 2018’den bu yana en yüksek seviyeyi gördü.
Bloomberg’in haberine göre, dünyanın ikinci büyük fıstık üreticisi olan İran’da savaşın arzı baskılaması, fiyatları son 8 yılın en yüksek seviyesine taşıdı. Expana Markets fındık ve kuruyemiş piyasası analisti Nick Moss’a göre, İran’ın fıstık ticareti savaş öncesinde de yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler nedeniyle zorluk yaşıyordu. Beklenenden düşük gelen 2025 mahsulü ile Ocak ayında sivil huzursuzluklara yönelik hükümet müdahalesi sırasında yaşanan iletişim kesintileri de ihracat koordinasyonunu bozarak arzı daha da daralttı.
Şubat ayı sonunda patlak veren savaş ise mevcut sıkışıklığı daha da ağırlaştırdı. Moss, bunun küresel pazarlara ulaştırılması giderek zorlaşan daha küçük bir fıstık havuzu yarattığını belirtti. Moss’a göre fıstık, Orta Doğu’nun hem büyük bir üretim merkezi hem de önemli bir transit ve tüketim bölgesi olması nedeniyle bölgedeki aksamalara karşı oldukça hassas.
Dubai çikolatası talebi artırmıştı
Küresel talep tarafında ise dikkat çekici bir artış yaşanıyor. Sosyal medyada 2023 sonlarında viral olan fıstıklı “Dubai çikolatası”, Avrupa, Orta Doğu ve Asya’da talebi hızlandırdı. Häagen-Daz ve Táche gibi markalar ürünü dondurma ve bitki bazlı süt serilerine taşırken, Starbucks da fıstık aromalı kahveyi yaygınlaştırdı. Expana’nın ABD fıstık gösterge fiyatlarına göre, fiyatlar 2023 sonundan itibaren geçen iki yılda yaklaşık yüzde 30 yükseldi.
ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre İran, küresel fıstık üretiminin yaklaşık beşte birini, ihracatın ise üçte birini gerçekleştiriyor. ABD ise üretimin yaklaşık yüzde 40’ını ve sevkiyatın yaklaşık yarısını karşılıyor.
İran’daki savaşın arzı sıkıştırması ve ticareti zorlaştırmasıyla birlikte Antep fıstığı fiyatı Mart ayında pound başına 4,57 dolara kadar çıktı. Bu seviye, Expana verilerine göre Mayıs 2018’den bu yana görülen en yüksek fiyat oldu.
Bu nedenle uzmanlar, yaz aylarında özellikle dondurma gibi ürünlerde Antep fıstığı aromasının ya daha zayıf hissedilebileceği ya da bazı ürünlerden tamamen çıkarılabileceği görüşünde.
